Alkol kullanan her kişiye bağımlı diyemeyiz. Bir kişinin bağımlı olup olmadığını anlamak için bakmamız gereken bazı kriterler vardır. Bu kriterleri 6 başlık altında ele alabiliriz:

• Kişinin son 6 ay içinde ne sıklıkla alkol tükettiği dikkate alınmalıdır. Kullanım sıklığı ortalamaya bakılarak belirlenir.
• Kişinin son 6 ayda bir günde içtiği ortalama alkol miktarına bakılır. Günlük alınan alkol miktarı standart ölçüyle hesaplanmalıdır. Örneğin, 33’lük bira veya bir kadeh şarap 1 ölçü iken; bir duble rakı, viski, cin ya da votka 2 ölçüye denk gelmektedir.
• Kişinin son 6 ayda tek seferde 6 standart ölçü ve daha fazla alkol tüketme sıklığına bakılır. Bu, ne sıklıkla yüksek miktarda alkol kullandığını değerlendirmek için önemlidir.
• Kişinin gündüz saatlerinde de alkol kullanıp kullanmadığına bakılır. Sabah ya da öğle saatlerinde alkol kullanmaya başlaması esas alınır. Gündüz kullanımı varsa, bunun sıklığı öğrenilmelidir.
• Kişinin aile ve çevresinin çok fazla alkol kullandığına dair endişeleri olup olmadığına bakılır. Aile ve çevrenin bu durumu ne sıklıkla bir sorun olarak değerlendirdiği önemlidir.
• Kişinin alkol kullanımı sebebiyle sosyal aktivitelerden uzaklaşması, aile ve arkadaş ilişkilerinin kopması gibi sorunlar yaşayıp yaşamadığına bakılır. Buradaki önemli nokta, kişinin alkol kullanımı nedeniyle hayatında vazgeçtiği etkinlikler ve kişiler olup olmadığını değerlendirmektir.

Alkol kullanımı olan kişilerle bu kriterler üzerinden bir risk değerlendirmesi yapılmalıdır. Her sorunun cevabı “hiçbir zaman (0 puan)”, “bazen (1 puan)” ve “çok sık (2 puan)” olmak üzere değerlendirilir. Bu sorulara verilen cevaplarda 3 puan ve üzeri alan kişilerin alkol kullanımı “yüksek riskli” olarak değerlendirilir.

“Kişi sosyal içici olduğunu öne sürse de bağımlı olabilir. Bağımlılık her gün içmek anlamına gelmez.”

Bu ölçüler kişinin risk düzeyini saptamak içindir. Kendiniz ya da çevrenizdeki kişiler için endişeniz varsa bu kriterlere göre değerlendirme yaparak risk durumunu saptayabilirsiniz. Riskli olduğunu düşündüğünüz durumlarda bir bağımlılık merkezinden yardım alabilirsiniz.

Sosyal içicilik alkol kullanım şeklini tarif eder ve halk arasında kullanılan bir kavramdır. Alkollü içecekleri sosyal ortamlarda, kutlamalarda ve arkadaş ortamında kullanma ile ilişkilendirilir.

Günümüzde “sosyal içicilik” diye bir tanım kabul edilmemektedir. Sosyal içiciler alkolle ilgili bir problem yaşamayabilirler ancak bu, hiç problem yaşamayacakları anlamına gelmez. Sosyal içiciler de alkolü riskli kullanabilir veya bağımlı olabilirler. Bu nedenle sosyal bir içici de bağımlı olabilir.

Önemli olan kişinin alkol kullanımının riskli olup olmadığını veya bağımlı olup olmadığını iyi araştırmaktır. Gerekli değerlendirme yapıldıktan sonra farkındalık kazanmak ve uygun önleme yöntemleri kullanmakla geriye dönüş mümkündür.

Kişi sosyal içici olduğunu öne sürse de yani seyrek içiyor gibi görünse de bağımlı olabilir. Bağımlılık her gün içmek anlamına gelmez. Öte yandan kişi bağımlı olmasa da sosyal içici ise bağımlı olma riski yüksektir. Alkol kullanımının sebep olduğu trafik kazaları gibi sorunlar da ortaya çıkabilir.

Sosyal içicilik durumlarında alkol kullanım sorunları iyi değerlendirilmeli, gerekliyse yaşam düzeni buna göre yeniden yapılandırılmalıdır. Alkol kullanım sorunu düzelebilir. Farkındalık geliştirmek ve düzeltmek için bir adım atmak sorunla baş etmeyi kolaylaştırır.

Her alkol kullanan kişi kontrollü ve istemli bir şekilde kullanarak başlar ve bu durumun böyle devam edeceğini düşünür. Kendisinin iradesi dışında kullanabileceğini ya da içerken kendisini durduramayacağını düşünmez.

Kişinin kendisini durduramamasının temel nedeni alkolün zaman içerisinde bağımlılık yapıcı bir etkisinin olmasıdır. Alkol alındığında içeriğindeki etken maddeler beyinde haz ve zevk duyan bölgeyi uyarır, beynimiz bunu keyif veren bir durum olarak algılar.

Tekrar alkolle karşılaştığımızda beynimiz bu keyif verici etkiyi hatırlar ve tekrar kullanmayı ister. Alkol gördüğü zaman bize “git ve kullan” mesajını verir. Bu durumun sık sık tekrarlanmasıyla birlikte beynimizdeki “dur” mesajını veren kontrol mekanizması işlemez hâle gelir ve kişi alkol almaya başlayınca kendisini durdurmakta zorlanır. Çünkü alkol kişinin davranışları üzerindeki kontrolünü azaltır.

Kullanılan miktar aynı etkiye ulaşabilmek için giderek artırılır ve böylelikle tolerans gelişir. Tolerans içilen alkolden aynı etkiyi elde etmek için miktarın giderek artması durumudur. Tolerans geliştikçe alkol miktarı artar ve bağımlı olma süreci hızlanır.

Alkol alınmadığı zamanlarda oluşan rahatsızlık düzeyine “yoksunluk belirtileri” denir. Bu durum kişinin tekrar tekrar alkol almasına neden olur. Kişi alkole hem fiziksel hem de psikolojik olarak bağımlı hale gelir.

• Fiziksel bağımlılık alkolün vücuttan çekilmesiyle oluşan terleme, titreme, bulantı, huzursuzluk, baş ağrısı, kalp atışında düzensizlik gibi belirtilerle kendini gösterir.
• Psikolojik bağımlılık ise kişinin alkolü ruhsal durumunu düzeltmek için bir araç olarak kullanmasıyla ortaya çıkar. Kişi kendisini alkol kullandığında iyi hissettiğine inanır ve alkol almadığı zamanlarda bu sahte iyilik haline ihtiyaç duyar.

Toplumda alkolün az tüketilmesinin özellikle kalp-damar hastalıkları üzerinde olumlu etkisi olabileceğine dair inanışlar vardır. Ancak yapılan araştırmalar az miktarda kullanımın doğrudan bir faydası olmadığını aksine bağımlılığa yatkınlık oluşturduğunu göstermektedir.

Amerika, Kanada, Yeni Zelanda ve Avustralya gibi ülkelerde yapılan araştırmalar düzenli alkol kullanımının bir kadeh ölçüsünde bile kalp-damar hastalıklarına iyi gelmediğini göstermektedir. Benzer şekilde İtalya’da yapılan bir çalışma günlük 2 ölçü alkolün sindirim sistemi ve karaciğer üzerinde olumsuz etkileri olduğunu, meme kanseri riskini ise 2 kat artırdığını bulmuştur.

Sonuç olarak sağlıklı olmak için az miktarda bile olsa düzenli alkol kullanımına ihtiyaç yoktur. Az miktarda bile olsa düzenli alkol kullanımı miktarın giderek artmasına yol açarak bağımlılık riskini artırır.

Haftada bir kadeh alkol kullanımı bile Fetal Alkol Sendromu (FAS) tetikleyebilir.